ทำไมทองมักขึ้นเมื่อโลกไม่สงบ
โดย กองบรรณาธิการ GoldPriceThailand · อัปเดต

สารบัญ
เมื่อเกิดสงคราม ความตึงเครียดระหว่างประเทศ หรือวิกฤตการเงิน ผู้ลงทุนจำนวนมากจะลดการถือสินทรัพย์เสี่ยงอย่างหุ้น แล้วย้ายเงินไปยังสินทรัพย์ที่เชื่อว่ารักษามูลค่าได้ดีกว่า ทองคำเป็นหนึ่งในตัวเลือกหลักของกลุ่มนี้ ซึ่งเรียกว่า สินทรัพย์ปลอดภัย (safe haven) แรงซื้อที่เข้ามาพร้อมกันในเวลาสั้น ๆ จึงดันราคาขึ้น อย่างไรก็ตาม “มักขึ้น” ไม่ได้แปลว่า “ขึ้นเสมอ” และราคาที่พุ่งขึ้นเพราะความกลัวก็ย่อลงได้เร็วเมื่อสถานการณ์คลี่คลาย
อะไรทำให้ทองถูกมองว่าเป็นสินทรัพย์ปลอดภัย
- ไม่มีความเสี่ยงจากคู่สัญญา เงินฝาก หุ้นกู้ และพันธบัตร คือคำสัญญาว่าผู้ออกจะจ่ายเงินคืน ถ้าผู้ออกมีปัญหา มูลค่าอาจหายไป ส่วนทองคำที่ถือไว้จริงไม่ได้เป็นหนี้ของใคร จึงไม่มีความเสี่ยงที่ผู้ออกจะผิดนัดชำระ
- พิมพ์เพิ่มไม่ได้ ปริมาณทองในโลกเพิ่มขึ้นช้าตามการทำเหมือง ต่างจากเงินตราที่ธนาคารกลางเพิ่มปริมาณได้
- เป็นที่ยอมรับทั่วโลก ทองถูกใช้เก็บมูลค่ามาหลายพันปี ซื้อขายได้แทบทุกประเทศ และมีตลาดขนาดใหญ่ที่ซื้อขายได้เกือบตลอด 24 ชั่วโมง
- ไม่ผูกกับประเทศใดประเทศหนึ่ง มูลค่าของทองไม่ได้ขึ้นกับเศรษฐกิจหรือนโยบายของรัฐบาลใดรัฐบาลเดียว
คำว่า “ปลอดภัย” ในที่นี้หมายถึงโอกาสที่มูลค่าจะหายไปทั้งหมดต่ำ ไม่ได้หมายความว่าราคาจะไม่ลด ราคาทองยังผันผวนได้มากในระยะสั้น
เหตุการณ์แบบไหนที่มักดันราคาทอง
| ประเภทเหตุการณ์ | ลักษณะที่พบบ่อย | กลไกที่ส่งผลต่อทอง |
|---|---|---|
| ภูมิรัฐศาสตร์ | สงคราม ความขัดแย้งในภูมิภาคสำคัญ การคว่ำบาตร | ผู้ลงทุนลดความเสี่ยงและย้ายเงินเข้าทอง |
| วิกฤตการเงิน | สถาบันการเงินมีปัญหา ตลาดหุ้นร่วงแรง วิกฤตหนี้ | ความเชื่อมั่นต่อระบบการเงินลดลง และตลาดคาดว่าธนาคารกลางจะลดดอกเบี้ย |
| ความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ | ความกังวลเรื่องเศรษฐกิจถดถอย ข้อพิพาททางการค้า | ความต้องการกระจายความเสี่ยงเพิ่มขึ้น และคาดว่าดอกเบี้ยจะต่ำลง |
| ความกังวลต่อค่าเงินและหนี้ | รัฐบาลก่อหนี้สูง ความกังวลว่าค่าเงินจะเสื่อมค่า | ผู้ลงทุนหาสินทรัพย์ที่ไม่ขึ้นกับสกุลเงินใด |
หลายเหตุการณ์ส่งผลผ่านดอกเบี้ยด้วย เพราะในช่วงวิกฤตธนาคารกลางมักผ่อนคลายนโยบาย ซึ่งลดค่าเสียโอกาสของการถือทอง (ดู ดอกเบี้ยและเฟดมีผลต่อราคาทองอย่างไร) ส่วนเหตุการณ์ที่ไม่กระทบเศรษฐกิจโลก การค้า หรือพลังงานอย่างมีนัยสำคัญ อาจแทบไม่มีผลต่อราคาทอง
สำหรับคนไทย ช่วงที่ตลาดโลกตื่นตระหนก เงินทุนมักไหลออกจากตลาดเกิดใหม่และดอลลาร์มักแข็งค่า เงินบาทจึงอาจอ่อนค่าในเวลาเดียวกัน ทำให้ราคาทองไทยขึ้นมากกว่าทองโลกในเชิงเปอร์เซ็นต์ได้ แต่ก็ไม่ใช่ทุกครั้ง (ดู ค่าเงินดอลลาร์และเงินบาทกับราคาทองไทย)
ทำไมธนาคารกลางทั่วโลกถือทองคำ
ธนาคารกลางเก็บ ทุนสำรองระหว่างประเทศ ไว้รักษาเสถียรภาพค่าเงินและรองรับยามวิกฤต ทุนสำรองส่วนใหญ่อยู่ในรูปเงินตราต่างประเทศและพันธบัตร แต่หลายประเทศถือทองคำเป็นส่วนหนึ่งด้วย รวมถึงธนาคารแห่งประเทศไทย เหตุผลที่มักถูกยกมาได้แก่
- ไม่มีความเสี่ยงผิดนัดชำระ ทองไม่ใช่หนี้ของรัฐบาลใด
- กระจายความเสี่ยงจากสกุลเงินหลัก ลดการพึ่งพาดอลลาร์หรือสกุลเงินใดสกุลเงินหนึ่ง
- ไม่ขึ้นกับการตัดสินใจของประเทศอื่น ทองที่เก็บไว้ในประเทศตนเองไม่ถูกระงับการใช้ได้ในแบบเดียวกับสินทรัพย์ทางการเงินที่อยู่ในระบบของประเทศอื่น
- เสริมความเชื่อมั่น ทองเป็นสินทรัพย์ที่ยังได้รับการยอมรับแม้ในยามที่ระบบการเงินมีปัญหา
หลังวิกฤตการเงินโลกปี 2008 ธนาคารกลางโดยรวมเปลี่ยนจากผู้ขายสุทธิมาเป็นผู้ซื้อสุทธิทองคำ และการซื้อของธนาคารกลางถูกมองว่าเป็นแรงหนุนสำคัญของราคาทองในช่วงหลายปีหลัง การซื้อลักษณะนี้มักเป็นการถือระยะยาว ไม่ได้ซื้อเพื่อเก็งกำไร จึงสร้างความต้องการที่ค่อนข้างต่อเนื่องและอาจช่วยรองรับราคาในช่วงที่ย่อตัว อย่างไรก็ดี ข้อมูลการซื้อขายของธนาคารกลางมักเปิดเผยย้อนหลัง และไม่ใช่ทุกประเทศที่รายงานครบถ้วน
กองทุน ETF ทองคำ: ตัวสะท้อนแรงซื้อของผู้ลงทุน
ETF ทองคำหลายกองถือทองคำจริงเก็บในห้องนิรภัยให้สอดคล้องกับหน่วยลงทุนที่ออก เมื่อมีเงินไหลเข้า กองทุนต้องมีทองเพิ่ม และเมื่อมีการขายคืนจำนวนมาก กองทุนก็ต้องขายทองออก ปริมาณทองที่ ETF ถือรวมกันจึงเป็นข้อมูลที่ตลาดติดตามเพื่อดูว่าผู้ลงทุนกำลังเพิ่มหรือลดการถือทอง
ในช่วงที่ตลาดกังวล เงินมักไหลเข้า ETF ทองคำและช่วยขยายแรงขึ้นของราคา แต่เมื่อความกังวลลดลง เงินที่ไหลออกก็ขยายแรงลงได้เช่นกัน นอกจาก ETF แล้ว ผู้เก็งกำไรในตลาดสัญญาซื้อขายล่วงหน้าก็มีบทบาทคล้ายกัน คือทำให้ราคาเคลื่อนไหวแรงกว่าปัจจัยพื้นฐานในระยะสั้น ส่วน ETF ทองคำในฐานะช่องทางลงทุนสำหรับคนทั่วไปทำงานอย่างไร อ่านได้ใน ช่องทางลงทุนทองคำมีอะไรบ้าง
ข้อควรระวัง: ราคาที่ขึ้นเพราะความกลัวย่อลงได้เร็ว
- ราคามักวิ่งนำข่าว เมื่อข่าวใหญ่ขึ้นหน้าหนึ่ง ราคาอาจสะท้อนความกังวลไปมากแล้ว ส่วนที่บวกเพิ่มเพราะความกลัว (risk premium) ลดลงเร็วเมื่อมีสัญญาณการเจรจา การหยุดยิง หรือสถานการณ์ไม่ลุกลามอย่างที่กลัว
- วิกฤตรุนแรงอาจทำให้ทองลงก่อน ช่วงที่ตลาดตื่นตระหนกหนัก ผู้ลงทุนบางส่วนต้องขายสินทรัพย์แทบทุกอย่างรวมถึงทอง เพื่อถือเงินสดหรือวางหลักประกันเพิ่ม เช่น ช่วงแรกของวิกฤตการเงินโลกปี 2008 และช่วงต้นการระบาดของโควิด-19 ในปี 2020 ที่ราคาทองเคยร่วงลงแรงก่อนจะฟื้นตัวในเวลาต่อมา
- ต้นทุนของการซื้อทองจริงช่วงราคาพุ่ง ผู้ซื้อจ่ายที่ราคาขายออกและขายคืนได้ที่ราคารับซื้อ หากราคาย่อลงหลังซื้อ ต้องรอให้ราคากลับขึ้นมาเกินส่วนต่างนี้ก่อนจึงจะไม่ขาดทุน (ดู ราคารับซื้อ ขายออก และส่วนต่างราคาทอง)
ปัจจัยที่ควรพิจารณาในช่วงข่าวแรงจึงได้แก่ เป้าหมายของการถือทอง ระยะเวลาที่ตั้งใจถือ และสัดส่วนเงินที่รับความผันผวนได้ การย้อนดูว่าราคาเคลื่อนไหวอย่างไรหลังเหตุการณ์ใหญ่ในอดีตที่ ราคาทองย้อนหลัง ช่วยให้เห็นว่าราคาที่พุ่งขึ้นเร็วมักแกว่งตัวแรงตามมา
สรุป
- ทองถูกมองว่าปลอดภัยเพราะไม่มีความเสี่ยงจากคู่สัญญา พิมพ์เพิ่มไม่ได้ และเป็นที่ยอมรับทั่วโลก
- สงคราม วิกฤตการเงิน และความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ มักเพิ่มความต้องการทอง ทั้งโดยตรงและผ่านความคาดหวังเรื่องดอกเบี้ย
- ธนาคารกลางถือทองเพื่อกระจายความเสี่ยงของทุนสำรอง และเป็นผู้ซื้อระยะยาวที่ตลาดให้น้ำหนัก
- ราคาที่ขึ้นเพราะความกลัวย่อลงได้เร็ว และในวิกฤตรุนแรง ทองอาจถูกขายออกก่อนในช่วงแรก