ข้ามไปเนื้อหาหลัก

ทำไมทองมักขึ้นเมื่อโลกไม่สงบ

โดย กองบรรณาธิการ GoldPriceThailand · อัปเดต

แท่งทองคำตั้งอยู่ใต้โล่คุ้มกัน ท้องฟ้ามืดครึ้มและเมืองไกลๆ
สารบัญ
  1. อะไรทำให้ทองถูกมองว่าเป็นสินทรัพย์ปลอดภัย
  2. เหตุการณ์แบบไหนที่มักดันราคาทอง
  3. ทำไมธนาคารกลางทั่วโลกถือทองคำ
  4. กองทุน ETF ทองคำ: ตัวสะท้อนแรงซื้อของผู้ลงทุน
  5. ข้อควรระวัง: ราคาที่ขึ้นเพราะความกลัวย่อลงได้เร็ว
  6. สรุป

เมื่อเกิดสงคราม ความตึงเครียดระหว่างประเทศ หรือวิกฤตการเงิน ผู้ลงทุนจำนวนมากจะลดการถือสินทรัพย์เสี่ยงอย่างหุ้น แล้วย้ายเงินไปยังสินทรัพย์ที่เชื่อว่ารักษามูลค่าได้ดีกว่า ทองคำเป็นหนึ่งในตัวเลือกหลักของกลุ่มนี้ ซึ่งเรียกว่า สินทรัพย์ปลอดภัย (safe haven) แรงซื้อที่เข้ามาพร้อมกันในเวลาสั้น ๆ จึงดันราคาขึ้น อย่างไรก็ตาม “มักขึ้น” ไม่ได้แปลว่า “ขึ้นเสมอ” และราคาที่พุ่งขึ้นเพราะความกลัวก็ย่อลงได้เร็วเมื่อสถานการณ์คลี่คลาย

อะไรทำให้ทองถูกมองว่าเป็นสินทรัพย์ปลอดภัย

  • ไม่มีความเสี่ยงจากคู่สัญญา เงินฝาก หุ้นกู้ และพันธบัตร คือคำสัญญาว่าผู้ออกจะจ่ายเงินคืน ถ้าผู้ออกมีปัญหา มูลค่าอาจหายไป ส่วนทองคำที่ถือไว้จริงไม่ได้เป็นหนี้ของใคร จึงไม่มีความเสี่ยงที่ผู้ออกจะผิดนัดชำระ
  • พิมพ์เพิ่มไม่ได้ ปริมาณทองในโลกเพิ่มขึ้นช้าตามการทำเหมือง ต่างจากเงินตราที่ธนาคารกลางเพิ่มปริมาณได้
  • เป็นที่ยอมรับทั่วโลก ทองถูกใช้เก็บมูลค่ามาหลายพันปี ซื้อขายได้แทบทุกประเทศ และมีตลาดขนาดใหญ่ที่ซื้อขายได้เกือบตลอด 24 ชั่วโมง
  • ไม่ผูกกับประเทศใดประเทศหนึ่ง มูลค่าของทองไม่ได้ขึ้นกับเศรษฐกิจหรือนโยบายของรัฐบาลใดรัฐบาลเดียว

คำว่า “ปลอดภัย” ในที่นี้หมายถึงโอกาสที่มูลค่าจะหายไปทั้งหมดต่ำ ไม่ได้หมายความว่าราคาจะไม่ลด ราคาทองยังผันผวนได้มากในระยะสั้น

เหตุการณ์แบบไหนที่มักดันราคาทอง

ประเภทเหตุการณ์ ลักษณะที่พบบ่อย กลไกที่ส่งผลต่อทอง
ภูมิรัฐศาสตร์ สงคราม ความขัดแย้งในภูมิภาคสำคัญ การคว่ำบาตร ผู้ลงทุนลดความเสี่ยงและย้ายเงินเข้าทอง
วิกฤตการเงิน สถาบันการเงินมีปัญหา ตลาดหุ้นร่วงแรง วิกฤตหนี้ ความเชื่อมั่นต่อระบบการเงินลดลง และตลาดคาดว่าธนาคารกลางจะลดดอกเบี้ย
ความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ ความกังวลเรื่องเศรษฐกิจถดถอย ข้อพิพาททางการค้า ความต้องการกระจายความเสี่ยงเพิ่มขึ้น และคาดว่าดอกเบี้ยจะต่ำลง
ความกังวลต่อค่าเงินและหนี้ รัฐบาลก่อหนี้สูง ความกังวลว่าค่าเงินจะเสื่อมค่า ผู้ลงทุนหาสินทรัพย์ที่ไม่ขึ้นกับสกุลเงินใด

หลายเหตุการณ์ส่งผลผ่านดอกเบี้ยด้วย เพราะในช่วงวิกฤตธนาคารกลางมักผ่อนคลายนโยบาย ซึ่งลดค่าเสียโอกาสของการถือทอง (ดู ดอกเบี้ยและเฟดมีผลต่อราคาทองอย่างไร) ส่วนเหตุการณ์ที่ไม่กระทบเศรษฐกิจโลก การค้า หรือพลังงานอย่างมีนัยสำคัญ อาจแทบไม่มีผลต่อราคาทอง

สำหรับคนไทย ช่วงที่ตลาดโลกตื่นตระหนก เงินทุนมักไหลออกจากตลาดเกิดใหม่และดอลลาร์มักแข็งค่า เงินบาทจึงอาจอ่อนค่าในเวลาเดียวกัน ทำให้ราคาทองไทยขึ้นมากกว่าทองโลกในเชิงเปอร์เซ็นต์ได้ แต่ก็ไม่ใช่ทุกครั้ง (ดู ค่าเงินดอลลาร์และเงินบาทกับราคาทองไทย)

ทำไมธนาคารกลางทั่วโลกถือทองคำ

ธนาคารกลางเก็บ ทุนสำรองระหว่างประเทศ ไว้รักษาเสถียรภาพค่าเงินและรองรับยามวิกฤต ทุนสำรองส่วนใหญ่อยู่ในรูปเงินตราต่างประเทศและพันธบัตร แต่หลายประเทศถือทองคำเป็นส่วนหนึ่งด้วย รวมถึงธนาคารแห่งประเทศไทย เหตุผลที่มักถูกยกมาได้แก่

  • ไม่มีความเสี่ยงผิดนัดชำระ ทองไม่ใช่หนี้ของรัฐบาลใด
  • กระจายความเสี่ยงจากสกุลเงินหลัก ลดการพึ่งพาดอลลาร์หรือสกุลเงินใดสกุลเงินหนึ่ง
  • ไม่ขึ้นกับการตัดสินใจของประเทศอื่น ทองที่เก็บไว้ในประเทศตนเองไม่ถูกระงับการใช้ได้ในแบบเดียวกับสินทรัพย์ทางการเงินที่อยู่ในระบบของประเทศอื่น
  • เสริมความเชื่อมั่น ทองเป็นสินทรัพย์ที่ยังได้รับการยอมรับแม้ในยามที่ระบบการเงินมีปัญหา

หลังวิกฤตการเงินโลกปี 2008 ธนาคารกลางโดยรวมเปลี่ยนจากผู้ขายสุทธิมาเป็นผู้ซื้อสุทธิทองคำ และการซื้อของธนาคารกลางถูกมองว่าเป็นแรงหนุนสำคัญของราคาทองในช่วงหลายปีหลัง การซื้อลักษณะนี้มักเป็นการถือระยะยาว ไม่ได้ซื้อเพื่อเก็งกำไร จึงสร้างความต้องการที่ค่อนข้างต่อเนื่องและอาจช่วยรองรับราคาในช่วงที่ย่อตัว อย่างไรก็ดี ข้อมูลการซื้อขายของธนาคารกลางมักเปิดเผยย้อนหลัง และไม่ใช่ทุกประเทศที่รายงานครบถ้วน

กองทุน ETF ทองคำ: ตัวสะท้อนแรงซื้อของผู้ลงทุน

ETF ทองคำหลายกองถือทองคำจริงเก็บในห้องนิรภัยให้สอดคล้องกับหน่วยลงทุนที่ออก เมื่อมีเงินไหลเข้า กองทุนต้องมีทองเพิ่ม และเมื่อมีการขายคืนจำนวนมาก กองทุนก็ต้องขายทองออก ปริมาณทองที่ ETF ถือรวมกันจึงเป็นข้อมูลที่ตลาดติดตามเพื่อดูว่าผู้ลงทุนกำลังเพิ่มหรือลดการถือทอง

ในช่วงที่ตลาดกังวล เงินมักไหลเข้า ETF ทองคำและช่วยขยายแรงขึ้นของราคา แต่เมื่อความกังวลลดลง เงินที่ไหลออกก็ขยายแรงลงได้เช่นกัน นอกจาก ETF แล้ว ผู้เก็งกำไรในตลาดสัญญาซื้อขายล่วงหน้าก็มีบทบาทคล้ายกัน คือทำให้ราคาเคลื่อนไหวแรงกว่าปัจจัยพื้นฐานในระยะสั้น ส่วน ETF ทองคำในฐานะช่องทางลงทุนสำหรับคนทั่วไปทำงานอย่างไร อ่านได้ใน ช่องทางลงทุนทองคำมีอะไรบ้าง

ข้อควรระวัง: ราคาที่ขึ้นเพราะความกลัวย่อลงได้เร็ว

  • ราคามักวิ่งนำข่าว เมื่อข่าวใหญ่ขึ้นหน้าหนึ่ง ราคาอาจสะท้อนความกังวลไปมากแล้ว ส่วนที่บวกเพิ่มเพราะความกลัว (risk premium) ลดลงเร็วเมื่อมีสัญญาณการเจรจา การหยุดยิง หรือสถานการณ์ไม่ลุกลามอย่างที่กลัว
  • วิกฤตรุนแรงอาจทำให้ทองลงก่อน ช่วงที่ตลาดตื่นตระหนกหนัก ผู้ลงทุนบางส่วนต้องขายสินทรัพย์แทบทุกอย่างรวมถึงทอง เพื่อถือเงินสดหรือวางหลักประกันเพิ่ม เช่น ช่วงแรกของวิกฤตการเงินโลกปี 2008 และช่วงต้นการระบาดของโควิด-19 ในปี 2020 ที่ราคาทองเคยร่วงลงแรงก่อนจะฟื้นตัวในเวลาต่อมา
  • ต้นทุนของการซื้อทองจริงช่วงราคาพุ่ง ผู้ซื้อจ่ายที่ราคาขายออกและขายคืนได้ที่ราคารับซื้อ หากราคาย่อลงหลังซื้อ ต้องรอให้ราคากลับขึ้นมาเกินส่วนต่างนี้ก่อนจึงจะไม่ขาดทุน (ดู ราคารับซื้อ ขายออก และส่วนต่างราคาทอง)

ปัจจัยที่ควรพิจารณาในช่วงข่าวแรงจึงได้แก่ เป้าหมายของการถือทอง ระยะเวลาที่ตั้งใจถือ และสัดส่วนเงินที่รับความผันผวนได้ การย้อนดูว่าราคาเคลื่อนไหวอย่างไรหลังเหตุการณ์ใหญ่ในอดีตที่ ราคาทองย้อนหลัง ช่วยให้เห็นว่าราคาที่พุ่งขึ้นเร็วมักแกว่งตัวแรงตามมา

สรุป

  • ทองถูกมองว่าปลอดภัยเพราะไม่มีความเสี่ยงจากคู่สัญญา พิมพ์เพิ่มไม่ได้ และเป็นที่ยอมรับทั่วโลก
  • สงคราม วิกฤตการเงิน และความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ มักเพิ่มความต้องการทอง ทั้งโดยตรงและผ่านความคาดหวังเรื่องดอกเบี้ย
  • ธนาคารกลางถือทองเพื่อกระจายความเสี่ยงของทุนสำรอง และเป็นผู้ซื้อระยะยาวที่ตลาดให้น้ำหนัก
  • ราคาที่ขึ้นเพราะความกลัวย่อลงได้เร็ว และในวิกฤตรุนแรง ทองอาจถูกขายออกก่อนในช่วงแรก